Những điểm mới của Luật sửa đổi, bổ sung Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước

​Ngày 23/8/2026, tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Luật số 15/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2027, tiếp tục hoàn thiện cơ chế bảo đảm quyền được bồi thường của cá nhân, tổ chức bị thiệt hại; đồng thời đơn giản hóa thủ tục, đẩy mạnh chuyển đổi số và phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước – ngày 23/8/2026

Luật số 15/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung một số quy định quan trọng của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2017, tập trung vào các vấn đề về nguyên tắc và phạm vi trách nhiệm bồi thường; cơ quan giải quyết bồi thường; trình tự, thủ tục giải quyết yêu cầu bồi thường; kinh phí bồi thường; trách nhiệm hoàn trả và quản lý nhà nước về công tác bồi thường nhà nước. Việc sửa đổi nhằm khắc phục những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn, đồng thời đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính, chuyển đổi số và tổ chức chính quyền địa phương hai cấp.

Hoàn thiện nguyên tắc và phạm vi trách nhiệm bồi thường

Một trong những điểm mới đáng chú ý là Luật sửa đổi, bổ sung khoản 1 Điều 4 theo hướng xác định: việc bồi thường của Nhà nước được thực hiện theo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, trừ trường hợp Quốc hội có quy định khác về phạm vi trách nhiệm bồi thường trong các lĩnh vực thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật.

Quy định này nhằm tạo sự linh hoạt trong quá trình hoàn thiện pháp luật, đồng thời xác định rõ thẩm quyền của Quốc hội trong việc quy định phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước đối với những trường hợp phát sinh trong các lĩnh vực quản lý hành chính, tố tụng và thi hành án.

Luật đồng thời bổ sung một số trường hợp phát sinh trách nhiệm bồi thường trong hoạt động quản lý hành chính. Đáng chú ý, Luật thể chế hóa quy định về bảo vệ người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; theo đó, trong những trường hợp cơ quan có thẩm quyền không áp dụng, áp dụng không kịp thời hoặc không đúng biện pháp bảo vệ theo quy định mà gây thiệt hại thì có thể phát sinh trách nhiệm bồi thường của Nhà nước theo quy định của Luật.

Đơn giản hóa hồ sơ, tạo thuận lợi trong yêu cầu bồi thường

Luật số 15/2026/QH16 có những thay đổi đáng chú ý trong trình tự tiếp nhận và xử lý yêu cầu bồi thường.

Theo quy định mới, hồ sơ yêu cầu bồi thường gồm văn bản yêu cầu bồi thường và văn bản làm căn cứ yêu cầu bồi thường. Đáng chú ý, văn bản làm căn cứ yêu cầu bồi thường có thể do cơ quan giải quyết bồi thường tự cung cấp hoặc yêu cầu cơ quan nhà nước khác cung cấp.

Quy định này góp phần giảm yêu cầu người dân phải tự thu thập, cung cấp những tài liệu mà cơ quan nhà nước có thể chủ động khai thác, xác minh trong quá trình giải quyết vụ việc.

Người yêu cầu bồi thường được lựa chọn gửi yêu cầu qua môi trường số, trực tiếp tại cơ quan giải quyết bồi thường hoặc Bộ phận Một cửa, hoặc thông qua dịch vụ bưu chính. Đây là bước tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số trong lĩnh vực bồi thường nhà nước.

Quy định rõ trách nhiệm tiếp nhận, thụ lý hồ sơ

Luật quy định trong thời hạn 02 ngày làm việc kể từ ngày tiếp nhận văn bản yêu cầu bồi thường, cơ quan giải quyết bồi thường phải kiểm tra tính đầy đủ của hồ sơ.

Nếu hồ sơ chưa đầy đủ thì yêu cầu người yêu cầu bồi thường bổ sung. Trường hợp hồ sơ chưa có văn bản làm căn cứ yêu cầu bồi thường hoặc nội dung văn bản chưa rõ thì cơ quan giải quyết bồi thường yêu cầu cơ quan, người có thẩm quyền cung cấp hoặc làm rõ.

Sau khi nhận được hồ sơ đầy đủ, trong thời hạn 02 ngày làm việc, cơ quan giải quyết bồi thường phải thụ lý hồ sơ, ghi vào sổ thụ lý, cử người giải quyết bồi thường và thông báo bằng văn bản cho người yêu cầu bồi thường và cơ quan quản lý nhà nước về công tác bồi thường nhà nước. Đặc biệt, Luật xác định thời hạn giải quyết bồi thường được tính từ ngày thụ lý hồ sơ.

Luật cũng quy định người giải quyết bồi thường phải là người có kinh nghiệm về chuyên môn, nghiệp vụ trong ngành, lĩnh vực phát sinh yêu cầu bồi thường và không thuộc trường hợp có quyền, lợi ích liên quan đến vụ việc theo quy định.

Quy định rõ trách nhiệm tiếp nhận, thụ lý hồ sơ

Một điểm mới khác là quy định cụ thể hơn về thời gian tổ chức thương lượng. Trong thời hạn 02 ngày làm việc kể từ ngày ban hành báo cáo xác minh thiệt hại, cơ quan giải quyết bồi thường phải tiến hành thương lượng việc bồi thường, trừ những trường hợp Luật quy định không tổ chức thương lượng.

Việc thương lượng phải hoàn thành trong thời hạn 08 ngày làm việc kể từ ngày tiến hành thương lượng; đối với vụ việc có nhiều tình tiết phức tạp, thời hạn thương lượng tối đa là 10 ngày làm việc. Các nội dung thương lượng tập trung vào loại thiệt hại được bồi thường, số tiền bồi thường, việc khôi phục quyền và lợi ích hợp pháp khác, phương thức chi trả và các nội dung có liên quan.

Những quy định này hướng đến việc làm rõ trách nhiệm của cơ quan giải quyết bồi thường, hạn chế kéo dài quá trình xử lý vụ việc và tạo cơ sở để người bị thiệt hại thực hiện đầy đủ quyền yêu cầu bồi thường theo quy định pháp luật.

Rút ngắn thời gian chi trả tiền bồi thường

Luật cũng sửa đổi quy định về chi trả tiền bồi thường theo hướng đơn giản, rõ trách nhiệm và rút ngắn thời gian thực hiện.

Theo đó, trong thời hạn 02 ngày làm việc kể từ ngày quyết định giải quyết bồi thường có hiệu lực hoặc nhận được bản án, quyết định của Tòa án về giải quyết yêu cầu bồi thường đã có hiệu lực pháp luật, cơ quan trực tiếp quản lý người thi hành công vụ gây thiệt hại phải thông báo bằng văn bản cho người yêu cầu bồi thường về việc chi trả tiền bồi thường.

Trong thời hạn 02 ngày làm việc kể từ ngày người yêu cầu bồi thường nhận được thông báo, cơ quan có trách nhiệm phải thực hiện việc chi trả theo quyết định giải quyết bồi thường hoặc bản án, quyết định của Tòa án.

Quy định mới thể hiện yêu cầu bảo đảm quyền lợi của người bị thiệt hại được thực hiện trên thực tế, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của cơ quan trực tiếp quản lý người thi hành công vụ gây thiệt hại.

Phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp

Một nội dung có ý nghĩa trực tiếp đối với việc tổ chức thực hiện tại địa phương là việc Luật sửa đổi các quy định về cơ quan giải quyết bồi thường để phù hợp với việc sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước và mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để các cơ quan ở địa phương tiếp tục rà soát, cập nhật quy trình nội bộ, phân định rõ trách nhiệm của cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp và người có thẩm quyền trong quá trình tiếp nhận, xác minh, thương lượng và giải quyết yêu cầu bồi thường.

Bên cạnh đó, Luật bổ sung một số quy định về trách nhiệm hoàn trả của người thi hành công vụ gây thiệt hại, trong đó có những trường hợp được xem xét giảm mức hoàn trả hoặc miễn hoàn trả theo quy định mới. Điều này góp phần bảo đảm việc xem xét trách nhiệm hoàn trả được thực hiện phù hợp với tính chất, mức độ của hành vi và các tình tiết cụ thể của vụ việc.

Luật số 15/2026/QH16 sẽ có hiệu lực từ ngày 01/3/2027. Trong thời gian chuẩn bị thi hành, việc chủ động nghiên cứu, rà soát các quy trình nghiệp vụ, cập nhật biểu mẫu, phân công trách nhiệm và tăng cường tuyên truyền, phổ biến các quy định mới có ý nghĩa quan trọng, góp phần bảo đảm Luật được thực hiện thống nhất, kịp thời, hiệu quả, bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức bị thiệt hại do hành vi trái pháp luật của người thi hành công vụ gây ra./.

​