Đánh giá thực trạng và nhu cầu chuyển đổi số trong công tác hòa giải ở cơ sở trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi
Tại tỉnh Quảng Ngãi, Bộ Tư pháp vừa phối hợp với Sở Tư pháp tỉnh Quảng Ngãi tổ chức Tọa đàm Đánh giá thực trạng và nhu cầu chuyển đổi số trong công tác hòa giải ở cơ sở. Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý (Bộ Tư pháp) Ngô Quỳnh Hoa và Phó Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Quảng Ngãi Vương Văn Tuyên đồng chủ trì tọa đàm.
Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý (Bộ Tư pháp) Ngô Quỳnh Hoa và Phó Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Quảng Ngãi Vương Văn Tuyên đồng chủ trì tọa đàm
Tham dự Tọa đàm có đại diện Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh, đại diện một số tổ chức chính trị - xã hội tỉnh, đại diện Sở Khoa học và Công nghệ; đại diện lãnh đạo Ủy ban nhân dân, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, công chức phụ trách công tác hòa giải ở cơ sở của một số xã, phường, đại diện một số tổ hòa giải, hòa giải viên và người dân trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi.
Khuyến khích ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác hòa giải ở cơ sở
Phát biểu khai mạc Tọa đàm, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý Ngô Quỳnh Hoa nhấn mạnh, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để đổi mới phương thức quản trị quốc gia, phát triển kinh tế - xã hội.
Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp, Ngô Quỳnh Hoa phát biểu khai mạc tọa đàm.
Cùng với đó, ngày 24/8/2026 vừa qua, tại kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Luật Hòa giải ở cơ sở số 16/2026/QH16 với nhiều điểm mới quan trọng, trong đó lần đầu tiên có các quy định về ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác hòa giải ở cơ sở theo hướng khuyến khích ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số. Phó Cục trưởng Ngô Quỳnh Hoa cũng nhấn mạnh, hòa giải ở cơ sở có vai trò quan trọng trong việc giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp, vi phạm pháp luật ngay từ cộng đồng dân cư, góp phần giữ gìn đoàn kết, xây dựng tình làng nghĩa xóm và bảo đảm trật tự, an toàn xã hội.
Vì vậy, việc nghiên cứu, đánh giá thực trạng và nhu cầu chuyển đổi số trong lĩnh vực này có ý nghĩa thiết thực, nhằm xác định những yêu cầu, điều kiện và giải pháp phù hợp với thực tiễn. Chuyển đổi số cần xuất phát từ nhu cầu của cơ sở, lấy hiệu quả hoạt động của tổ hòa giải và sự thuận tiện của người dân làm trung tâm, hướng đến hỗ trợ thiết thực cho hòa giải viên, bảo đảm dễ tiếp cận, dễ sử dụng, phù hợp với điều kiện của từng địa bàn.
Đặc biệt, Phó Cục trưởng Ngô Quỳnh Hoa lưu ý, cần nhận thức rõ bản chất của công tác hòa giải ở cơ sở là hoạt động tự nguyện, dựa trên sự gần gũi, chân thành, trách nhiệm và uy tín của hòa giải viên trong cộng đồng dân cư. Do đó, việc ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác này mang tính khuyến khích, không bắt buộc. Công nghệ số chỉ đóng vai trò hỗ trợ, không thay thế phương thức hòa giải trực tiếp, không làm mất đi tính nhân văn, sự gắn kết cộng đồng và giá trị cốt lõi của hoạt động hòa giải. Việc triển khai cần bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tế, năng lực số của hòa giải viên và người dân, không tạo thêm áp lực, thủ tục hay công việc cho cơ sở.
Nhiều kiến nghị, đề xuất tâm huyết, xuất phát từ thực tiễn cơ sở
Một trong những nội dung được các đại biểu quan tâm là việc xây dựng và hoàn thiện cơ sở dữ liệu số, nền tảng chung về hòa giải ở cơ sở, bảo đảm kết nối, chia sẻ với các nền tảng khác, có sự phân quyền quản lý phù hợp giữa các cấp.
Đại biểu phát biểu tại Tọa đàm
Đại diện Sở Tư pháp tỉnh Quảng Ngãi đề xuất từng bước số hóa quy trình theo dõi, thống kê, báo cáo hoạt động hòa giải bằng biểu mẫu điện tử thống nhất, đơn giản, thuận tiện; xây dựng kho dữ liệu pháp luật và tài liệu nghiệp vụ hòa giải điện tử theo hướng ngắn gọn, dễ hiểu, dễ tra cứu, có thể áp dụng ngay trong thực tiễn. Đồng thời, tăng cường bồi dưỡng kỹ năng số cho đội ngũ hòa giải viên, phát huy hiệu quả các nền tảng số trong tuyên truyền, phổ biến pháp luật và kết nối cộng đồng; quan tâm bảo đảm nguồn lực, kinh phí phục vụ chuyển đổi số.
Đại diện Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh đề xuất Bộ Tư pháp quan tâm hướng dẫn chuẩn hóa dữ liệu, biểu mẫu, yêu cầu chức năng và tiêu chuẩn kỹ thuật; định hướng nền tảng dùng chung, hạn chế đầu tư riêng lẻ, bảo đảm thống nhất trong quản lý, khai thác và bảo vệ dữ liệu.
Từ góc độ phối hợp và vận động quần chúng, đại diện Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh đề xuất xây dựng nền tảng số dùng chung phục vụ công tác hòa giải ở cơ sở, ưu tiên các chức năng tra cứu văn bản pháp luật, tài liệu hướng dẫn nghiệp vụ, tình huống hòa giải điển hình và hỏi đáp pháp luật thường gặp. Đồng thời, cần đổi mới hình thức tuyên truyền pháp luật tại khu dân cư thông qua video ngắn, tài liệu số, mã QR, các nhóm cộng đồng trên nền tảng mạng xã hội; phát huy vai trò của đoàn viên, thanh niên trong hỗ trợ người cao tuổi và người hạn chế kỹ năng công nghệ tiếp cận các tiện ích số.
Đại biểu phát biểu tại Tọa đàm
Đáng chú ý, ý kiến từ đại diện UBND cấp xã, tổ hòa giải và người dân đã phản ánh rõ nhu cầu ứng dụng công nghệ số trong hoạt động hòa giải ở cơ sở. Người dân mong muốn có những kênh thông tin thuận tiện để tra cứu pháp luật, đề nghị hòa giải và nhận được hướng dẫn, hỗ trợ kịp thời.
Các tổ hòa giải mong muốn được cung cấp tài liệu pháp luật điện tử, tình huống hòa giải điển hình, công cụ ghi chép, thống kê hoạt động đơn giản trên máy tính hoặc điện thoại thông minh; có ý kiến đề nghị nghiên cứu việc tích hợp bầu hòa giải viên thông qua việc sử dụng VNeID; đồng thời được hỗ trợ thiết bị, đường truyền Internet và bồi dưỡng kỹ năng sử dụng công nghệ số... Bên cạnh đó, vấn đề được các đại biểu đặc biệt quan tâm là bảo vệ dữ liệu cá nhân, bảo mật thông tin và hồ sơ hòa giải trên môi trường số. Bởi các vụ việc hòa giải thường liên quan đến quan hệ gia đình, hàng xóm, tranh chấp đất đai, tài sản và những vấn đề riêng tư của người dân. Việc ứng dụng công nghệ cần đi đôi với phân quyền truy cập, bảo đảm an toàn thông tin, tránh phát tán hoặc sử dụng thông tin sai mục đích.
Những ý kiến tại Tọa đàm đã phản ánh tương đối toàn diện thực trạng, khó khăn, vướng mắc cũng như nhu cầu trong ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số vào công tác hòa giải ở cơ sở; đồng thời cung cấp nhiều đề xuất cụ thể, có giá trị thực tiễn để Bộ Tư pháp tiếp tục nghiên cứu trong quá trình xây dựng, hoàn thiện thể chế định hướng và giải pháp triển khai nhiệm vụ này trong thời gian tới.
Hướng tới nền tảng số dùng chung, phù hợp với thực tiễn cơ sở
Kết luận Tọa đàm, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp, Ngô Quỳnh Hoa ghi nhận và đánh giá cao các ý kiến trao đổi, tham luận, kiến nghị của các cơ quan, đơn vị, địa phương, tổ hòa giải và người dân tại Tọa đàm.
Phó Cục trưởng Ngô Quỳnh Hoa nhấn mạnh, chuyển đổi số trong công tác hòa giải ở cơ sở là yêu cầu tất yếu trong bối cảnh hiện nay. Việc ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong lĩnh vực này mang tính khuyến khích, trên cơ sở tự nguyện. Việc triển khai phải xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, phù hợp với điều kiện hạ tầng, nguồn lực và khả năng tiếp cận công nghệ của từng địa phương, đồng thời bảo đảm giữ gìn những giá trị cốt lõi của công tác hòa giải ở cơ sở.
Các ý kiến tại Tọa đàm là cơ sở quan trọng để Bộ Tư pháp nghiên cứu để tiếp tục tham mưu hoàn thiện thể chế, chính sách về hòa giải ở cơ sở, trong đó có việc xây dựng Nghị định của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Hòa giải ở cơ sở bảo đảm khả thi, phù hợp. Đồng thời, cần nghiên cứu định hướng xây dựng nền tảng số dùng chung phục vụ công tác hòa giải ở cơ sở, bảo đảm kết nối, chia sẻ dữ liệu, cung cấp các tiện ích thiết thực phục vụ công tác quản lý, tra cứu pháp luật, hướng dẫn nghiệp vụ và hỗ trợ hoạt động của tổ hòa giải, hòa giải viên.
Phó Cục trưởng Ngô Quỳnh Hoa cũng nhấn mạnh yêu cầu nâng cao trách nhiệm của các sở, ban, ngành, cơ quan, tổ chức có liên quan trong phối hợp ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác hòa giải ở cơ sở. Đây là nhiệm vụ cần sự tham gia, phối hợp đồng bộ của ngành Tư pháp, các cấp, các ngành và cả hệ thống chính trị.
Trong đó, Bộ Tư pháp có trách nhiệm tiếp tục nghiên cứu, tham mưu hoàn thiện thể chế, chính sách, định hướng giải pháp và các điều kiện cần thiết để bảo đảm các quy định khi ban hành có tính khả thi, phù hợp với thực tiễn. Sở Tư pháp tỉnh cần chủ động khảo sát, nắm bắt đầy đủ thực trạng và nhu cầu ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số tại địa phương, kịp thời tham mưu UBND tỉnh xác định nhiệm vụ, giải pháp và lộ trình triển khai phù hợp.
Phó Cục trưởng Ngô Quỳnh Hoa đề nghị Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh tiếp tục phát huy vai trò, tăng cường phối hợp với ngành Tư pháp và chính quyền các cấp trong tuyên truyền, vận động, hỗ trợ các tổ hòa giải, hòa giải viên và người dân tiếp cận, khai thác hiệu quả các tiện ích số.
Đồng thời nhấn mạnh, mục tiêu cuối cùng của chuyển đổi số là giúp tổ hòa giải, hòa giải viên thực hiện nhiệm vụ thuận tiện, hiệu quả hơn, đồng thời tạo điều kiện để người dân tiếp cận thông tin pháp luật và giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp ngay từ cơ sở, qua đó nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động hòa giải. Vì vậy, chuyển đổi số trong công tác hòa giải ở cơ sở cần được triển khai từng bước, có lộ trình, lấy hiệu quả thực chất làm thước đo, bảo đảm hài hòa giữa ứng dụng công nghệ số với việc phát huy những giá trị truyền thống, tính nhân văn và sự gắn kết trong cộng đồng dân cư.

