Nâng cao hiệu quả công tác bồi thường nhà nước trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi

Công tác bồi thường nhà nước là cơ chế pháp lý quan trọng nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức bị thiệt hại do hành vi trái pháp luật của người thi hành công vụ, đồng thời góp phần nâng cao trách nhiệm công vụ và phòng ngừa vi phạm trong hoạt động của cơ quan nhà nước. Trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi, công tác này thời gian qua được quan tâm triển khai, từng bước nâng cao chất lượng quản lý, giải quyết yêu cầu bồi thường. Tuy nhiên, thực tiễn vẫn còn những khó khăn về xác định trách nhiệm bồi thường, chứng minh thiệt hại, bố trí kinh phí chi trả và phối hợp giữa các cơ quan, nhất là trong bối cảnh sắp xếp tổ chức bộ máy, thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Những kết quả đạt được:

Công tác chỉ đạo, triển khai pháp luật ngày càng được chú trọng. UBND tỉnh đã chỉ đạo các cơ quan, đơn vị, địa phương tổ chức thực hiện Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2017 và các văn bản hướng dẫn thi hành; đưa nhiệm vụ này vào chương trình công tác tư pháp hằng năm. Sở Tư pháp phát huy vai trò tham mưu, hướng dẫn, theo dõi, đôn đốc và tổng hợp tình hình thực hiện; phối hợp với các cơ quan tiến hành tố tụng, cơ quan thi hành án dân sự và cơ quan hành chính nhà nước trong quản lý, giải quyết các vụ việc phát sinh.

Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật được thực hiện thông qua hội nghị, tài liệu nghiệp vụ và các hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật. Đáng chú ý, trong năm 2025, Sở Tư pháp phối hợp với Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước tổ chức 02 hội nghị tập huấn về phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương hai cấp trong lĩnh vực bồi thường nhà nước; đồng thời biên soạn Cẩm nang hướng dẫn nghiệp vụ về kỹ năng, nghiệp vụ giải quyết bồi thường nhà nước, góp phần hỗ trợ công chức thực hiện nhiệm vụ tại cơ sở.

Cơ chế phối hợp và công tác theo dõi, kiểm tra từng bước được củng cố. UBND tỉnh đã ban hành các quy chế phối hợp về công tác bồi thường nhà nước; các cơ quan, đơn vị cơ bản thực hiện việc thống kê, báo cáo, rà soát vụ việc có khả năng phát sinh trách nhiệm bồi thường. Việc theo dõi các kết luận kiểm tra của cơ quan có thẩm quyền được gắn với yêu cầu chấn chỉnh thiếu sót trong thực thi công vụ, qua đó góp phần phòng ngừa vi phạm và nâng cao hiệu quả giải quyết yêu cầu bồi thường.

Theo số liệu tổng hợp đến ngày 30/9/2026, toàn tỉnh đã thụ lý, giải quyết 10 vụ việc yêu cầu bồi thường, trong đó 06 vụ việc đã giải quyết xong, 04 vụ việc đang được giải quyết. Trong lĩnh vực thi hành án dân sự, các vụ việc được theo dõi, xử lý theo trình tự pháp luật; công tác phối hợp, đề nghị cấp kinh phí và chi trả tiền bồi thường được chú trọng. Đối với 03 vụ việc thuộc trách nhiệm bồi thường của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh, cơ quan có thẩm quyền đã hoàn thành xác minh thiệt hại, thương lượng và thống nhất mức bồi thường với tổng số tiền gần 3 tỷ đồng; đồng thời thực hiện phục hồi danh dự, công khai xin lỗi, cải chính theo quy định.

Những kết quả trên cho thấy công tác bồi thường nhà nước đã từng bước đi vào nền nếp, góp phần bảo đảm quyền của người bị thiệt hại, nâng cao trách nhiệm của cơ quan thực thi công vụ và tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính.

Khó khăn, vướng mắc từ thực tiễn: Bên cạnh kết quả đạt được, việc thực hiện công tác bồi thường nhà nước vẫn còn những vấn đề cần tập trung tháo gỡ.

Thứ nhất, việc xác định căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường và mức thiệt hại còn phức tạp. Các vụ việc thường liên quan đến nhiều cơ quan, nhiều giai đoạn tố tụng hoặc quá trình thực hiện quyết định hành chính. Việc phân biệt sai sót nghiệp vụ với hành vi trái pháp luật làm phát sinh trách nhiệm bồi thường, xác định cơ quan có trách nhiệm giải quyết, mức độ lỗi và trách nhiệm hoàn trả trong một số trường hợp còn gặp khó khăn. Mặt khác, người yêu cầu bồi thường có thể không cung cấp đầy đủ tài liệu chứng minh thiệt hại về tài sản, thu nhập bị mất hoặc giảm sút và các chi phí hợp lý, làm kéo dài quá trình xác minh, thương lượng.

Thứ hai, nguồn lực và điều kiện bảo đảm thực hiện chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu. Do số lượng vụ việc phát sinh không nhiều nhưng tính chất chuyên môn sâu, nhiều cơ quan bố trí công chức kiêm nhiệm, chưa có điều kiện tích lũy kinh nghiệm thường xuyên. Công tác tập huấn chuyên sâu, nhất là kỹ năng xác minh thiệt hại, thương lượng, hướng dẫn người bị thiệt hại thực hiện quyền yêu cầu bồi thường và xem xét trách nhiệm hoàn trả, chưa được tổ chức thường xuyên, đồng đều giữa các đơn vị.

Đáng chú ý, 03 vụ việc thuộc trách nhiệm bồi thường của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh, dù đã thống nhất mức bồi thường với tổng số tiền 2.993.748.908 đồng, vẫn chưa thể chi trả do chưa được cấp kinh phí. Điều này cho thấy việc bảo đảm nguồn kinh phí có ý nghĩa trực tiếp đối với tiến độ hoàn tất giải quyết vụ việc và quyền lợi của người bị thiệt hại.

Thứ ba, việc sắp xếp tổ chức bộ máy và thực hiện chính quyền địa phương hai cấp đặt ra yêu cầu mới. Đối với những vụ việc phát sinh trước khi tổ chức lại bộ máy nhưng được giải quyết sau đó, việc xác định cơ quan kế thừa quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm; chuyển giao hồ sơ, tài liệu; xác định đầu mối phối hợp và thành phần thực hiện thủ tục xem xét trách nhiệm hoàn trả có thể phát sinh lúng túng. Việc số hóa, liên thông dữ liệu và quản lý tập trung thông tin về vụ việc bồi thường giữa các cơ quan chưa đồng bộ, ảnh hưởng đến công tác theo dõi, kiểm tra và tổng hợp.

Ngoài ra, qua rà soát, toàn tỉnh có 24 vụ việc có khả năng phát sinh trách nhiệm bồi thường nhà nước, chủ yếu liên quan đến thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, giải phóng mặt bằng và tái định cư. Đây là những trường hợp cần tiếp tục theo dõi, rà soát và xử lý theo thẩm quyền; việc xác định trách nhiệm bồi thường phải căn cứ đầy đủ vào điều kiện luật định và kết quả giải quyết cụ thể của từng vụ việc.

Để phát huy kết quả đạt được và khắc phục những hạn chế nêu trên, cần tập trung thực hiện một số giải pháp trọng tâm.

Một là, tiếp tục hoàn thiện thể chế và hướng dẫn áp dụng pháp luật thống nhất. Đề nghị Bộ Tư pháp nghiên cứu, tổng hợp các vướng mắc thực tiễn để đề xuất sửa đổi, bổ sung quy định về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước; hướng dẫn cụ thể việc xác định cơ quan kế thừa trách nhiệm giải quyết đối với vụ việc phát sinh trước khi sắp xếp tổ chức bộ máy, cũng như trình tự, thủ tục xem xét trách nhiệm hoàn trả trong những trường hợp đặc thù.

Hai là, tăng cường phối hợp liên ngành và quản lý thống nhất các vụ việc. Cần xác định rõ đầu mối tiếp nhận, theo dõi và giải quyết; quy định cụ thể trách nhiệm cung cấp hồ sơ, tài liệu, xác minh thiệt hại và phối hợp giữa cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án, cơ quan thi hành án dân sự và cơ quan hành chính nhà nước. Đồng thời, xây dựng cơ chế quản lý, cập nhật dữ liệu thống nhất, phân loại rõ vụ việc đang giải quyết, đã giải quyết, còn trách nhiệm hoàn trả và vụ việc có khả năng phát sinh yêu cầu bồi thường.

Ba là, nâng cao năng lực đội ngũ và chất lượng phòng ngừa vi phạm. Sở Tư pháp tiếp tục phát huy vai trò tham mưu, hướng dẫn, đôn đốc; phối hợp tổ chức tập huấn chuyên sâu theo từng nhóm lĩnh vực, tăng cường trao đổi tình huống thực tiễn và kiểm tra việc thực hiện pháp luật. Các cơ quan, đơn vị cần chủ động rà soát vụ việc có nguy cơ phát sinh trách nhiệm bồi thường, kịp thời chấn chỉnh sai sót trong thực thi công vụ, nhất là trong quản lý đất đai, ban hành quyết định hành chính, hoạt động tố tụng và thi hành án.

Bốn là, bảo đảm kinh phí và thực hiện đầy đủ quyền của người bị thiệt hại. Các cơ quan có trách nhiệm cần chủ động phối hợp với cơ quan tài chính và cơ quan có thẩm quyền để hoàn thiện hồ sơ, thực hiện thủ tục đề nghị cấp kinh phí, chi trả bồi thường đúng quy định. Đồng thời, tăng cường hướng dẫn, cung cấp thông tin để người bị thiệt hại hiểu và thực hiện quyền yêu cầu bồi thường; bảo đảm việc phục hồi danh dự, chi trả bồi thường và xem xét trách nhiệm hoàn trả được tiến hành theo đúng trình tự pháp luật.

Công tác bồi thường nhà nước không chỉ nhằm khắc phục hậu quả do hành vi trái pháp luật của người thi hành công vụ gây ra mà còn là cơ chế thúc đẩy trách nhiệm giải trình, nâng cao chất lượng quản lý nhà nước và củng cố niềm tin của người dân. Việc hoàn thiện pháp luật, tăng cường phối hợp, bảo đảm nguồn lực và chủ động phòng ngừa vi phạm sẽ là những yếu tố then chốt để công tác bồi thường nhà nước trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi ngày càng thực chất, hiệu quả, bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức./.